دیروز با خبر شدم که جناب آقای حجتالاسلام سید علیاکبر صداقت درگذشت. از خدا برای او رحمت و مغفرت آرزو میکنم. آقای صداقت در کسوت روحانیت و به اصطلاح اهل علم و آخوند بود ولی ویژگی بارز وی، حلقهی درس باجمعیت و یا توانایی خاصّ او در تدریس فلان کتاب فقهی و بهمان کتاب اصولی نبود. ویژگی بارز وی آن بود که درک محضر برخی از اهل معنی و مشایخ عرفاء به ویژه آیتالله آقای سیّد عبدالکریم رضوی کشمیری را کرده بود. هم به سبب این نزدیکی و البته به سبب خوشسلیقگی آن مرحوم، مجموعههای قابلتوجهی از پرسش و پاسخهایی فراهم آورد که در آنها دربارهی بسیاری از امور مربوط به سیر و سلوک از آقای کشمیری سؤال شده بود و او به آنها پاسخ داده بود. در خلال این پرسش و پاسخها، خواننده به بسیاری از مطالب پی میبرد. از شرح احوال خودِ آیتالله کشمیری، تا مطالبی دربارهی والدین و اجداد او، استادان او در علوم ظاهری، استادان او در اخلاق و عرفان به ویژه مرحوم آیتالله حاج میرزا علی آقای قاضی ـ که رضوان الهی بر او باد ـ و نیز آنچه بر سالکان الی الله انجامش فرض و واجب است، آنچه از موانع سیر و سلوک است و کلی اطلاعات دیگر دربارهی بسیاری از مشایخ عرفان و سیرهی آنها و اهمیت داشتن شیخ و استاد و لزوم مراقبه و انواع و اقسام وردها و ذکرها و ختومات و …
گذشته از اینکه این همه خرده اطلاعات تا چه اندازه برای محقّقان، در شناخت مدرسهی عرفانی آخوند ملاّحسینقلی همدانی و نیز مشایخ دیگری که در آن سلسله نبودند ولی در عتبات عالیات، چراغ طریقت را روشن نگاه داشته بودند، مفید است، خودِ اینکه کسی توانسته باشد این همه مرحوم آقای کشمیری را ـ که مجسّمهی صَمت و اهل سکوتهای طولانی بود ـ بر سر صحبت کردن بیاورد، نیز گویای اُنس مرحوم آقای صداقت با جناب کشمیری و لابد طهارت و صفای نفس او بوده است چه خوب میدانیم که مرحوم آقای کشمیری چه اندازه به اهل دنیا و به ویژه اصحاب قدرت و ارباب دولت، بیاعتناء بود! اجازهای هم که مرحوم آقای کشمیری به ایشان داده بود ـ که در ادامهی نوشتار آن را میآورم ـ نیز گویای آن است که تا چه اندازه مورد لطف و نظر رحمت استادش بوده است.
آقای صداقت، بخشهایی از این پرسش و پاسخها را در قالب کتابهایی با عنوان روح و ریحان و صحبت جانان و … منتشر کرد. جدای از اینکه علاقمندان و مشتاقان این مسائل با شرح احوال بزرگان عرفای امامیه و سیرهی سلوکی و طریقتی آنها آشنا میشدند و خودش نسیم رحمتی بود که در این روزگار، انسان را از زندگی صِرف مادی، جدا و به یاد خدا و اولیایش میانداخت، یادآور این حقیقت نیز بود که زمانی، در حوزههای علمیهی ما، چنین انسانهای فرشته خویی نیز بودهاند. چیزی که در این ایام، خلأ آن، سخت در حوزههای علمی و مدارس دینی ما احساس میشود.
نکتهی آخر آنکه در زندگی مرحوم آقای صداقت چیزهایی دیده میشود که یادآور مشایخ صوفیه و سنّتهای ایشان است. میدانیم که سنّت اجازه گرفتن قرنهاست که در میان علمای امامیه وجود دارد ولی این اجازات یا در امور مالی است یا در نقل احادیث و روایات یا در اجتهاد و استنباط احکام شرعی ولی سنّت اجازه گرفتن برای به جا آوردن پارهای از اذکار و اوراد یا اجازه دادن به شاگردان به منظور تلقین ذکر به مریدان و تربیت سالکان الی الله و مانند آن، از رسوم و سنّتهای مشایخ صوفیه و اهل طریقت است و مرحوم آقای صداقت، دستکم از یکی از استادانش یعنی آیتالله سیّد عبدالکریم کشمیری دارای چنین اجازهای بوده است. علاوه بر آن، واژگان خاصّ و کلمات و تعبیراتی که در این اجازه آمده است، گویای آن است که تا چه اندازه این ادبیات در حوزهی علمیهی قم، نامأنوس و عجیب و در میان اکابر آن ناآشنا و غریب بوده و تا چه اندازه مرحوم آقای کشمیری و شاگردش، حجتالاسلام سیّد علیاکبر صداقت، پاسدار این ادبیات و مدافع این معارف بودهاند، کلماتی چون: مکاشفات، معاینات، مراقبهی کامل، طریق ریاضات، مجاهدات نفسانی، ذکر دائم، منازل طریقت، معراج حقیقت، تلقین و … در زیر، متن کامل این اجازه را نقل میکنم:
بسمالله الرحمن الرحیم
الحمد لله و صلی الله علی مُحمّد و آلِه الاَطهار سیما بقیة الله فی الارضین.
امّا بعد؛ بر طالبان حق و تشنگان طریق معرفت و محبّان اولیای الهی مخفی نماند که بهترین طرق برای وصول به حق تعالی، طریق ریاضات و مجاهدات نفسانی و ذکر دائم با مراقبه است و جناب حجت الاسلام سید علی اکبر صداقت که سالها خدمت و صحبت این جانب را درک و ملازم بوده، آنچه از اوراد و اذکار و مکاشفات را که بازگو و القاء کردم همه را ثبت و ضبط نموده و آنچه در توان داشت مرعی و معمول نمودند، لذا ایشان را اجازه دادم تا با اهتمام تام و مراقبهی کامل و ریاضات مشروعهی مضبوطه از این جانب را در لیل و نهار ملبّس به لباس ذاکریّت و سلوک نماید تا حقایق رحمانی و معاینات و مکاشفات را وجدان کند و بعد از مرتبهی شهود هر مرحله از مراحل و منازل، هر که را قابل سجّادهی شریعت و طالب منازل طریقت و شائق معراج حقیقت دیدند، ارشاد و تلقین کنند تا ان شاء الله مشعوفان حق به عین الیقین مکاشفات و حق الیقین معاینات برسند وعلیه أن لاینسانی فی الدعوات و الحمدلله والسلام علی من اتبع الهدی. جمادی الثانی ۱۴۱۶ ـ الاحقر عبدالکریم الرضوی الکشمیری.
